top of page

Czy uczeń wie, do kogo może przyjść?

10 minut temu
3 minut(y) czytania
Ilustracja AI: uczeń z plecakiem rozmawia z nauczycielką w otwartych drzwiach szkolnego gabinetu.

Ilustracja wygenerowana z pomocą AI.

O radykalizacji i codziennej odpowiedzialności szkoły


16 listopada uczestniczyłem w szkoleniu NASK i ABW poświęconym bezpieczeństwu młodych ludzi, radykalizacji i profilaktyce. Piszę o tym z perspektywy osoby pracującej w szkole i rodzica nastoletnich dzieci. Interesuje mnie przede wszystkim to, co z takiej wiedzy powinno wynikać dla naszej codzienności: lekcji, rozmów na przerwie, kontaktu z rodzicami i sposobu reagowania, kiedy coś nas niepokoi.


Bo łatwo powiedzieć, że szkoła powinna zapobiegać zagrożeniom i być głównym ogniwem w walce z radykalizacją młodzieży. Znacznie trudniej ustalić, co to właściwie oznacza w poniedziałek rano.


Do refleksji po szkoleniu dołączam publiczne materiały NASK, ABW, UNESCO i europejskiej sieci RAN. To punkt wyjścia do rozmowy o codzienności szkoły.


Interesuje mnie tu przede wszystkim zapobieganie radykalizacji prowadzącej do akceptacji przemocy. Sam sprzeciw, niepopularny pogląd czy potrzeba zmiany nie są z nią tożsame.


Prelegent przy mównicy NASK i ekran spotkania „Broń się w necie” dla dyrektorów szkół ponadpodstawowych.

Zanim zaczniemy szukać sygnałów


Przy takim temacie potrzebna jest ostrożność. Uczeń może mieć poglądy, które nas drażnią. Może się buntować, wycofywać albo powiedzieć coś prowokacyjnego. Żadna z tych rzeczy sama w sobie nie uprawnia do uznania go za zagrożenie. ABW w publicznym materiale podkreśla, że nie istnieje jeden profil osoby podatnej na radykalizację. Znaczenie mają kontekst, zmiany i narastanie niepokojących zachowań, a nie dopasowanie człowieka do gotowej etykiety. ABW: o radykalizacji młodzieży.


To rozróżnienie jest dla szkoły fundamentalne. Chcemy przecież uczyć samodzielnego myślenia, także kwestionowania tego, co mówi dorosły. Jednocześnie potrzebujemy wyraźnej granicy wobec poniżania innych, gróźb i usprawiedliwiania przemocy.


Nie chciałbym szkoły, w której uczniowie boją się zadać niewygodne pytanie. Chciałbym takiej, w której potrafimy przy tym pytaniu zostać i uczciwie porozmawiać, nie zostawiając bez wsparcia osoby, której ktoś właśnie zrobił krzywdę (fizyczną lub psychiczną).


Czy w szkole można znaleźć swoje miejsce?


NASK zwraca uwagę na wykorzystywanie potrzeby przynależności i akceptacji przez środowiska ekstremistyczne. Kontakt może zaczynać się od zainteresowania drugim człowiekiem, wspólnej aktywności i budowania zaufania, zanim pojawią się treści ideologiczne. To opis możliwego mechanizmu, nie diagnoza każdego samotnego nastolatka. NASK: wczesna reakcja ma znaczenie.


Z tej perspektywy pytanie o relacje w szkole przestaje być dodatkiem do rozmowy o bezpieczeństwie.


Zadajmy sobie nastepujące pytania:

Czy uczeń, który zobaczył coś niepokojącego w sieci, potrafiłby wskazać dorosłego, z którym o tym porozmawia?

Czy wie, jak zacząć?

I czy może liczyć na to, że najpierw zostanie wysłuchany?


To ostatnie nie oznacza obietnicy zachowania wszystkiego w tajemnicy. Dorosły musi czasem włączyć kolejne osoby, żeby zapewnić bezpieczeństwo. Warto jednak wyjaśnić uczniowi, co się wydarzy i dlaczego. Inaczej zaproszenie do rozmowy może szybko stracić wiarygodność.


Nie sprowadzałbym tego do hasła o „dobrych relacjach”. Chodzi o sprawy, które da się zobaczyć: reakcję na wyśmiewanie, sposób przyjmowania zgłoszenia, dostępność wychowawcy, miejsce dla ucznia, któremu trudno dołączyć do grupy. To propozycje pracy nad szkolną codziennością, a nie obietnica, że relacje usuną każde zagrożenie.


Ćwiczyć myślenie, także kiedy jest niewygodnie


UNESCO wskazuje na znaczenie otwartej dyskusji, krytycznego myślenia i atmosfery, w której uczniowie są traktowani z szacunkiem. Edukacja może wspierać odporność na narracje usprawiedliwiające przemoc. To szersze zadanie niż przekazanie informacji o samym ekstremizmie. UNESCO: profilaktyka poprzez edukację.


Jak przełożyć to na lekcję?

Wyobraźmy sobie pracę z przygotowanym przez nauczyciela, bezpiecznym przykładem internetowego wpisu.

Zamiast kończyć na pytaniu „prawda czy fałsz?”, można sprawdzić: jaką emocję ma wywołać?

Skąd pochodzi informacja?

Czy pokazuje dowody, czy tylko wskazuje winnego?

Co musielibyśmy wiedzieć, żeby zmienić zdanie?


Nie potrzeba do tego rozpowszechniać autentycznych materiałów ekstremistycznych ani wysyłać uczniów na poszukiwania takich treści.


Ważna jest również nasza reakcja na odpowiedź, której się nie spodziewamy. Jeśli uczeń ma ćwiczyć argumentowanie, musi dostać szansę na zmianę własnego rozumowania. Publiczne zawstydzenie niewiele tu wniesie. Możemy zakwestionować argument, zatrzymać krzywdzącą wypowiedź i jednocześnie nie przekreślać człowieka.


Nauczyciel też potrzebuje oparcia


Nie chciałbym, żeby po kolejnym szkoleniu nauczyciel został z poczuciem, że od teraz powinien sam rozpoznawać każde zagrożenie, prowadzić trudne rozmowy i jeszcze rozstrzygać, kiedy potrzebna jest interwencja.


Materiały europejskiej sieci RAN podkreślają znaczenie jasnych procedur, wsparcia i współpracy przygotowanych wcześniej, zanim pojawi się poważny problem. Zwracają też uwagę na napięcie między bezpieczeństwem a zachowaniem szkoły jako miejsca swobodnej rozmowy. RAN: rola edukacji w zapobieganiu radykalizacji, 2016.


Dlatego zacząłbym od sprawdzenia, czy nauczyciele wiedzą, z kim konsultują konkretne obawy, kto koordynuje dalsze działania i jak uzyskują pomoc specjalistów. Opisywałbym fakty i zachowania, zamiast przypisywać uczniowi intencje lub diagnozę. Unikałbym samodzielnego śledztwa i rozpowszechniania podejrzeń wśród osób, które nie uczestniczą w udzielaniu pomocy.


Rozmowa nie zastępuje pilnej interwencji, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa. Z kolei brak bezpośredniego zagrożenia nie powinien oznaczać pozostawienia ucznia i nauczyciela samych z problemem.


Profilaktyka wymaga współpracy szkoły, rodziców i specjalistów. Szkoła nie kontroluje całego życia młodego człowieka i nie może zagwarantować, że zapobiegnie każdej przemocy. Może jednak przyjrzeć się temu, na co rzeczywiście ma wpływ.


Na początek wybrałbym właśnie to jedno pytanie: czy nasi uczniowie wiedzą, do kogo mogą przyjść z czymś trudnym, i co stanie się, kiedy już przyjdą?


Od odpowiedzi może zacząć się konkretna zmiana. Warto jej poszukać, zanim uznamy temat profilaktyki za omówiony.


Tekst współtworzony z AI.

Komentarze


Daniel Biegaj

BĄDŹMY W KONTAKCIE

LinkedIn

Porozmawiajmy
o współpracy

Opisz krótko, z czym się mierzysz w firmie, szkole lub zespole. Wspólnie ustalimy, czy i jak mogę pomóc.

Napisz do mnie

Czego dotyczy wiadomość? (opcjonalnie)

Łączę doświadczenie w strategii i marketingu z mentoringiem oraz pracą nauczyciela i wicedyrektora szkoły.

​

© 2026 Daniel Biegaj

Biznes · Edukacja · Mentoring

KONTAKT

* Pola wymagane

bottom of page